Nederlands   English
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de index der artikelen ...                Back to the index of articles ...   

Twee nieuwe machines, december 2004

Zoals zo vaak begon het ook nu weer met een email. Deze was afkomstig van Benny van Rijkevorsel van Alkometal bvba (in Schoten bij Antwerpen) en hij schreef:

In bijlage vindt U een foto van een klein slijpmachientje. Ik weet niet welk bouwjaar, maar er staat op: LEBLOND N°1. Ik wil dit aan een verzamelaar geven die het misschien wil restaureren. Mijn schoonvader kocht de machine eind jaren 50 tweedehands. Indien Ik U hiermede een plezier kan dan doen, dan graag gedaan.

Two new machines, December 2004

As so often, this story begins with an incoming email. It was sent by Benny van Rijkevorsel of Alkometal bvba (in Schoten near Antwerpen) and he wrote:

Attached you will find a photo of a small grinding machine. I do not know when it was built, but it is marked: LEBLOND N°1. I would like to donate this to a collector who perhaps wants to restore it. My father in law bought the machine secondhand in the late 1950s. If you would like to have it, you're welcome to collect it.

Het fotootje zag er veelbelovend uit. Uit een uitgebreide speurtocht op het Internet naar LeBlond bleek dat deze fabriek al vanaf de jaren 1920 fraaie draaibanken bouwde. Daarnaast fabriceerden zij ook de LeBlond "tool and cutter grinder", N°s 1 en 2. Universele gereedschapslijpmachines, voor boren, vingerfrezen, mantelfrezen, beitels; alle gereedschappen voor de metaalbewerking. Bij de slijpmachine waren allerlei hulpstukken te ver­krijgen, bedoeld om verschillende vormen van gereedschappen goed op te spannen voor het slijpen. Een uiterst interessant machien derhalve!

Well, the photo looked very promising. An extensive hunt on the Internet told us that the LeBlond company made quite nice lathes from the 1920s onwards. Apart from those, they also manufactured the LeBlond "tool and cutter grinder", N°s 1 and 2. Universal grinding machines for fine grinding and sharpening of metalworking tools such as drills, cutters and turning tools. The company also made a range of auxiliaries, specially designed to clamp all the various tools to be sharpened. All in all this was a most interesting machine, which could be very useful!

Op weg!

Korte tijd later waren we dus onderweg naar Alkometal. Dat is een belangwekkend bedrijf. De CNC-machines en een straat conventionele machines en half-automaten staan daar pal naast elkaar. Benny vertelde, dat bepaalde produkten nog altijd op de conventionele machines werden gemaakt - ook in series! - omdat die sneller en goedkoper produceerden dan de CNC-ers. Dat hoor je niet vaak. Bijna altijd worden immers met de komst van de CNC-machines alle oude machines direct afgedankt. Wat het extra bijzonder maakt, is dat sommige van de conventionele machines zeker vijftig jaar oud waren. Je begrijpt dat ik me daar heb staan verlekkeren. Maar die machines mocht ik niet meenemen, ze deden immers nog volop dienst.

Wat wel mee mocht was de LeBlond slijpmachine, zoals boven al vermeld. Een onverwachte bonus - er stond ook een klein horizontaal freesbankje, dat ik gelijk ook wel mee mocht nemen! De wagen was gelukkig groot genoeg, dus ook dat aanbod werd onder hartelijke dankzeggingen gretig aanvaard.

En route!

So only a short time later we were on our way to Alkometal. This is an interesting works. A row of CNC-machines and a row of conventional machines and semi-automatics stand cheek by jowl. Benny told us that certain products were still made - in series! - on the conventional machines because these produced faster and cheaper than the CNC's. You rarely encounter such a situation, as commonly with the introduction of the CNC's all conventional machines are scrapped. What makes this even more special is the fact that some of those conventional machines were at least fifty years old. You will understand that I was quite wild about them. But I was not allowed to take these machines, as of course they were still so very useful.

What I was allowed to take along was the LeBlond grinder, as I mentioned before. An unexpected extra - they also had a small horizontal milling machine, which I could have and take at the same time. Luckily the van was quite large enough and so this gift was accepted very willingly with many words of thanks.

De freesbank op weg naar de wagen. Benny van Rijkevorsel stuurt de heftruck. Vóór de machine met pallet en al in de wagen werd geschoven, hebben we hem eerst op z'n zij gelegd. Dat verlaagde de ligging van het zwaartepunt aanzienlijk en dat vervoert heel wat prettiger.

The milling machine on its way to the van. Benny van Rijkevorsel drives the forktruck. Before we slid the machine, pallet and all, into the van, we first laid it on its side. This considerably lowers the centre of gravity which is favourable for the transport.

de freesbank op weg naar de wagen
Benny van Rijkevorsel stuurt de heftruck
the milling machine on its way to the van
Benny van Rijkevorsel drives the forklifter

Eenmaal in Eindhoven was het lossen met de hydraulische kraan zo gebeurd. Met dezelfde kraan werden de machines overeind gezet en vervolgens op kleine, op maat gemaakte houten raamwerkjes gezet. Zo kunnen ze makkelijk worden verplaatst met de 2-tons palletwagen.

Once arrived in Eindhoven unloading by means of the hydraulic crane was a piece of cake. With the same crane the two machines were first righted and then placed on small wooden pallets made to measure. On these they can easily be moved about using the 2-tons pallet truck.

Het eerste karwei: de zaak fotograferen. Het tweede karwei: uitzoeken welke hulpstukken er eigenlijk zaten in de grote houten kist die bij de machines hoorde. Wel, dat was net Pakjesavond. Maar voor we gaan uitpakken, eerst maar eens een stel statiefoto's.

First job: photographing the new acquisitions. Second job: finding out which auxiliaries actually were to be found in that large wooden box that came with the machines. It felt just like Christmas. But before we start unpacking the stocking, let's have some photo's first.

De buit is binnen!

En toen was het tijd om eens op het gemak te bekijken wat we nu eigenlijk precies hadden buitgemaakt.

Got them!

By then it was time to discover at our ease what booty we actually had hauled in.

(a) De horizontale freesbank

Ik schat dat deze machine in de late jaren 1920 werd gebouwd.

(a) The horizontal milling machine

I guess this machine was built in the late 1920s.

Linker zijaanzicht en vooraanzicht

linker zijaanzicht
left elevation

De hoofdspil is gelagerd in twee kogellagers, die ook axiale krachten opnemen. De zijdelingse speling wordt weggenomen door het instellen van twee setjes draadringen. Aan de voorzijde van de machine wordt de hoofdspil (desgewenst) ondersteund. In de verschuifbare steunarm is een vast center gemonteerd. Dit loopt in een centerboring in de kop van de hoofdspil. De ondersteuning moet je naar opzij kunnen wegdraaien om frezen te kunnen vervangen.

Rechter zijaanzicht en achteraanzicht

rechter zijaanzicht
right elevation

De aandrijving geschiedt met een dubbele V-snaar. Dat is niet origineel. Hier verwacht je eerder een platte riem over een setje getrapte riemschijven. De as is er lang genoeg voor. De knie onder de freestafel is origineel, inclusief z'n zwaluwstaartgeleiding, maar de spil waarmee de verticale instelling wordt verkregen, is later vernieuwd. De X- en Y-sleden zijn origineel. Bij de beweging van de X-slede is de schroefspil uitgenomen. De slede kan snel worden bewogen door een zelfgemaakte hefboom. Voor lichte verspaning in een makkelijk materiaal is daar geen bezwaar tegen. Alle voedingsmechanismen van de tafels zijn gedemonteerd.

Left elevation and front view

vooraanzicht
front view

The main spindle is radially supported in two rolling bearings, which also take up the axial forces. The axial play is minimized by means of two sets of adjustable threaded rings. On the front side of the machine the main spindle can be supported (if required). A fixed centre is mounted in the moveable support arm. This runs in a centrehole drilled in the end of the spindle. The spindle support can be turned aside to allow mounting the cutting tools.

Right elevation and rear view

achteraanzicht
rear view

The spindle is powered with a double V-belt. This is not original. You would rather expect a flat belt running on a pair of stepped flat pulleys. The spindle is long enough for it. The knee bracket beneath the milling table is original, as are its dovetail guides. But its screw spindle has been renewed. The X- and Y-slides are original. The screw motion of the X-slide has been removed. The slide can be moved fast forward/rearward by means of a home-made lever. When lightly machining easy materials this is acceptable. All automatic feed mechanisms of both slides have been removed.


(b) De LeBlond gereedschapslijpmachine

De leeftijd van deze machine is lastig te schatten. Ik denk dat hij uit de jaren 1940 stamt.

(b) The LeBlond tool grinding machine

It's not easy to determine the age of this machine. I estimate it dates from the 1940s.

Vooraanzichten, van links respectievelijk van rechts gezien

vooraanzicht van links gezien
front view seen from left

Het eerste wat opvalt is de zwaarte van de machine. Alles is extreem degelijk en soliede uitgevoerd. Dat is logisch, want (gereedschap) slijpen vergt een hoge nauwkeurigheid. Alle trillingen moeten worden vermeden. Het tweede wat opvalt: er kan werkelijk van alles worden versteld c.q. ingesteld. De tafel waarop de opspangereedschappen worden bevestigd, kan langs drie assen worden bewogen en (in beperkte mate) rond één as worden gedraaid. De bewegingen langs x- en y-as kunnen met de hand zowel langzaam als snel worden gegeven. De slijpkop staat op een zuil en ook hier zijn verschillende instelmogelijkheden. Het is met recht een universeelmachine.

Achteraanzichten, van rechts respectievelijk van links gezien

achteraanzicht van rechts gezien
rear view seen from right

Het derde wat opvalt is de aandrijving van de slijpkop met een vlak canvas riempje. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien ouderwets, maar er is een goede reden voor. Op deze wijze kan de aandrijfmotor géén trillingen overbrengen op de slijpspindel c.q. de slijpschijf. En dat is gewenst om maximale kwaliteit van de geslepen snijkanten te kunnen behalen. Het vierde, tenslotte, dat opvalt, is dat er geen beschermkap om de slijpschijf is gemonteerd. Dat is niet acceptabel. Gelukkig werden er bij de machine wel degelijk (twee) kappen geleverd. Deze zijn volledig instelbaar. Dat is ook wel nodig, want er werden allerlei types en afmetingen slijpschijven gebruikt. Welke steen precies gebruikt moest worden, werd bepaald door de geometrie van het te slijpen gereedschap.

Front views, seen from left and right respectively

vooraanzicht van rechts gezien
front view seen from right

The first one notices is how heavy the machine is built. Everything is exceedingly sturdy and stable. Now that is understandable, because tool grinding requires a very high accuracy. All vibrations have to be avoided. The second point to mention: nearly everything can be set c.q. adjusted. The table on which one bolts the auxiliary parts for holding a wide variety of tools to be sharpened, can be moved along in three directions and rotated (to a limited amount) on one axis. The feed along the x-axis and the y-axis is by hand; it can be slow or fast by chosing either the handwheel or a fast-forward crank to power it. The grinding head is mounted on a post and it can be set in various ways.

Rear views, seen from right and left respectively

achteraanzicht van links gezien
rear view seen from left

The third noteworthy thing is the way in which the grinding disc is powered: by means of a narrow flat canvas belt. At first sight this may look old-fashioned, but there is a very good reason for this. In this way the motor powering the grinding stone cannot cause vibrations in the grinding spindle supporting the stone. Which is necessary if you want to obtain the best quality ground cutting edge. The fourth point, finally, is that no safety hood is fitted around the grinding disc. This is not acceptable. I'm glad to say that the machine came with no less than two (detachable) hoods. These are fully adjustable. Which is a good idea, as this machine will be fitted with all kind of stones of all kind of dimensions. Which stone to use for a given job depends on the geometry of the tool to be sharpened.


(c) Hulpgereedschappen bij de LeBlond machine

Samen met de machine kreeg ik een grote houten kist met "oud ijzer". Deze zat vol met verrassingen. Hij bevatte namelijk een heel stel hulp­gereedschappen die bij de machine horen. Die dienen om allerlei vormen van gereedschappen goed op te kunnen spannen voor het slijpen.

(c) Auxiliary tools for the LeBlond machine

Together with the machine I received a large wooden box full of "scrap iron". When I started unpacking that box, it proved to be full of nice surprises. It contained a number of auxiliary tools belonging to the machine. These serve to clamp all kinds of tools to be sharpened.


Twee losse koppen met vaste centers. De centers hebben een cilindrische schacht. Ze worden in spanbussen ingespannen en zijn dus zeer zuiver en reproduceerbaar gepositio­neerd. Het center van de achterste losse kop kan een klein stukje worden teruggetrokken om het werk­stuk tussen de centers te kunnen plaatsen, zonder de kop van de machinetafel los te moeten maken.

twee losse koppen met vaste centers
two tail stocks with fixed centres

Two tail stocks with fixed centres. The centres have cylindrical shafts. These are clamped in collets and therefore their position can be very accurately reproduced again and again. The centre of the rearmost tail stock can be withdrawn over a small distance, to allow positioning of the workpiece between the centres without unbolting the tail stock from the machine table.

Twee inzetcenters. Het bovenste is een kort vol center; het onderste is een lang half center. Dit is bij de kop gedeeltelijk weggenomen, zodat de slijpsteen heel dicht bij het hart kan komen. Dit is noodzakelijk om een kopvlak te kunnen slijpen.

twee inzetcenters
two centre inserts

Two centre inserts. The one on top is a short full centre; the one at the bottom is a long half one. The latter has been slimmed near the end, to allow the grindstone to approach the centre line very closely. This is necessary to allow grinding of the face.

Vaste bril ter ondersteuning van lange slanke werkstukken. Deze zouden, wanneer ze tussen de centers worden opgespannen, in het midden makkelijk wat uitbuigen tijdens het slijpen. Dan klopt de diameter niet meer. De bril voorkomt dit. Hij is horizontaal gedeeld om het werkstuk makkelijk te kunnen inspannen en uitnemen. De drie kussens zijn afzonderlijk instelbaar.

vaste bril
steady rest

Steady rest to support long and very slender workpieces. When such a piece is only supported between the two tail stocks, it will bend a little during grinding. The middle section will then be slightly larger in diameter. The steady prevents this from happening. It is split horizontally to allow easy access for the workpiece. The three cushions are individually adjustable.

Binnenslijpapparaat voor het slijpen van nauwe boringen. Voor dit werk kunnen slechts heel kleine steentjes worden gebruikt. Deze worden op de naar rechts uitstekende spil gemonteerd. De spil heeft een redelijk overstek, hetgeen nodig is om voldoende diep in de boring te kunnen komen. Het toerental moet hoog zijn om tenminste nog enige snijsnelheid te verkrijgen. De spil is stijf gelagerd in kogel­lagers en wordt met een afzonderlijk riempje aangedreven.

binnenslijpapparaat
internal grinding device

Internal grinding device used for grinding narrow bores. In this kind of job only very small grindstones can be used. They are mounted on the slender spindle which is pointing to the right here. This spindle has a considerable overhang, which is necessary if you want to reach far into the bore. The spindle r.p.m. must be high to get at least some cutting speed. The spindle is stiffly supported in ball bearings and it is being driven with a small belt.

Borenslijpapparaat voor het nauwkeurig slijpen van spiraalboren. De boor wordt in de V-groef gelegd en aangedrukt met de plaat met het slobgat. De boorhouder kan in hoogte worden versteld om boren van verschillende diameters te kunnen slijpen. Aan de linkerzijde van het apparaat steekt de achteraanslag uit. Deze kan worden versteld naar gelang de lengte en diameter van de te scherpen boor. De boor­houder kan tenslotte met een draaiknop om een horizontale as worden verdraaid. De wormaandrijving maakt een nauwkeurig instellen van de tophoek van de boor mogelijk.

borenslijpapparaat
drill grinding device

Drill grinding device for the accurate grinding of twist drills. The drill is placed in the V-groove and held with the slotted plate. The height of the drill holder can be adjusted to allow the grinding of drills of various diameters. At the left side of the device you see the back stop sticking out. This can be adjusted to fit the length and diameter of the drill to be sharpened. Finally, the drill holder can be rotated round a horizontal axis using the knob. The worm gear ensures that the top angle of the drill can be set very accurately.

Hulpstuk voor het slijpen van meertandige frezen en ruimers. De frees wordt gecentreerd opgespannen op de verticale pen aan de rechterzijde van het apparaat. De beweegbare arm eveneens aan de rechterzijde dient in neergeklapte toestand als aanslag voor de te slijpen tand. In omhooggeklapte toestand kun je de frees een tandje verdraaien. De door een veer aangespannen verstelbare pal-arm aan de linkerkant dient als aanslag voor fijn vertande gereedschappen zoals ruimers.

hulpstuk voor het slijpen van meertandige frezen en ruimers
device for grinding multiple-tooth cutters and reamers

Device for grinding multiple-tooth cutters and reamers. The cutter is centred and clamped on the vertical pin seen on the righthand side of the device. In the down-position, the tilting arm on the right side serves as a stop for the tooth to be sharpened. In the up-position you can freely rotate the cutter to engage the next tooth. At the left side you see a spring-loaded ratchet-arm which is used as a stop for tools with a large(r) number of teeth such as reamers.

Verticale spanbus voor het verticaal opspannen van gereedschap met een cilindrische schacht.

verticale spanbus
vertical collet

Vertical collet used to vertically clamp tools with a cylindrical shaft.

Horizontale spanbus voor het horizontaal opspannen van gereedschap met een cilindrische schacht. De spanbus heeft aan de onderzijde een ingedraaide kamer, zodat hij nauwkeurig kan draaien rond een verticale as die de hartlijn haaks snijdt.

horizontale spanbus
horizontal collet

Horizontal collet used to horizontally clamp tools with a cylindrical shaft. The collet has a bore at the bottom, so that it can accurately be rotated around a vertical axis intersecting the centre line at a right angle.

Vermoedelijk zelfgebouwd hulpstuk voor het slijpen van draaibeitels. Dit is in feite een ondersteboven geplaatste kleine slede met zwaluwstaartgeleiding. De onderhelft wordt op de machinetafel vastgezet. Op de bovenhelft span je één of twee beitels onder de ronde kikkerplaat. Met de naar links uitstekende arm wordt de slede over een kleine afstand heen en weer bewogen, zodat de beitels langs de slijpsteen worden gehaald. Het instellen van de beitelhoek gebeurt op het oog.

hulpstuk voor het slijpen van draaibeitels
device for grinding turning tools

Presumably home-built device for grinding turning tools. In fact, this is a small slide with dovetail guides, turned upside down. The bottom part is mounted on the machine table. The upper part is provided with a round plate under which one or two tools can be clamped. The arm sticking out at the left side moves the table to and fro over a small distance. In this way, the tools are moved along the grindstone. The tool angle is set by eye.

Eenvoudige leunspaan voor het uit de vrije hand slijpen van bijvoorbeeld beitels.

leunspaan voor het slijpen uit de vrije hand
work rest for freehand grinding

Simple work rest used for freehand grinding of, for instance, chisels.

Houder voor één of twee beschermkappen rond de slijpsteen resp. slijpstenen. De houder wordt vastgezet met twee T-bouten in de sleuven aan de voorzijde van de kop van de slijpbank.

houder voor beschermkap(pen)
support for protecting hood(s)

Support for holding one or two protecting hoods around the grindstone(s). The support is mounted with 2 T-bolts in the slots in the front of the head of the grinder.

Drie beschermkappen voor slijpstenen. De twee rechtse (eenzijdig open) kappen zijn origineel, in gietijzer. De linkse (dubbelzijdig gesloten) kap is zelfgemaakt uit staalplaat.

drie beschermkappen
three protecting hoods

Three protecting hoods for grindstones. The two shown on the righthand side of the photo are original, in cast iron. The one at the left is home-made in steel sheet.


naar de top    naar de top to the top    to the top