Nederlands   English
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de index der artikelen ...                Back to the index of articles ...   

Vormkasten voor gietwerk

Moulding boxes for casting

Voor het gieten van een werkstuk heb je een gietvorm van vormzand nodig. Deze wordt in veel gevallen in een setje van twee, soms meer, vormkasten gemaakt. Is het gietmodel niet te complex van vorm, dan kan meestal met twee vormkasten worden volstaan. Eerst wordt een half gietmodel in de omgekeerde onderkast ingestampt, dan wordt deze rechtop gedraaid, waarna de tweede helft van het gietmodel op de reeds ingestampte helft wordt geplaatst. De bovenkast wordt nu met centreerpennen op de onderkast gezet en volgestampt met vormzand. Daarna wordt hij voorzichtig verticaal afgenomen en omgedraaid. De twee helften van het gietmodel kunnen nu uit de onder- en bovenvorm worden gelicht, waarna de bovenkast weer in exact dezelfde positie rechtop op de onderkast wordt gezet. De genoemde centreerpennen dienen voor het nauwkeurig positioneren.

gieten in twee vormkasten
casting in two boxes (flasks)

To cast some piece of work, you need a casting mould made of moulding sand. In many instances, the casting mould is made in a set of two, sometimes more, moulding boxes. If the casting pattern is of not too complicated a shape, two moulding boxes generally suffice. First, a half pattern is rammed in the upside-down bottom box ("drag"). Next, the drag is turned over and the second half of the pattern placed on the first half. The top box ("cope") is put on the drag, where it is centred with dowel pins. The cope is now rammed with moulding sand. This ready, you can carefully lift off the drag and turn it over. Then you can remove the two halves of the pattern from cope and drag. Finally, you turn the cope back again and replace it on the drag in exactly the same position. This is possible, due to the dowel pins.


Houten vormkasten

Wooden moulding boxes

Om de gietvorm licht te houden, gebruik je bij voorkeur vormkasten die goed om het gietmodel passen. Vaak worden er voor kleine series gietwerk speciale (houten) vormkasten op maat gemaakt. In nevenstaande af­beelding zie je er een paar, die ik aantrof bij een documentatie van een ijzergieterij. De bouten midden in de korte zijden dienen om het lichten en omkeren van de vorm­kast te vereenvoudigen. Hang een evenaar met twee kabels met ogen boven de te keren kast, schuif de ogen over de bouten, til de kast op, waarna je 'm simpel kunt draaien rond de hartlijn door de twee bouten. De klampjes op de binnenzij dienen om het vormzand vast te houden. Als het zand bij het lichten of keren uit de vorm valt, kun je opnieuw beginnen.

houten vormkasten in een ijzergieterij
wooden moulding boxes in an iron foundry

To keep the weight of the casting mould as small as practicable, it is better to choose moulding boxes which fit the pattern to be rammed. For small series of castings, often special (wooden) moulding boxes are prepared to measure. The illustration to the left shows two of these, which I found when documenting an iron foundry. The bolts in the centres of the short sides serve to simplify lifting and turning over the moulding box. You use a balance beam with two cables with eyelets. Locate it over the box to be lifted, slip the eyelets over the bolts, lift the box and rotate it easily round the axis passing through the two bolts. Did you notice the small clamps on the inside? They serve to fix the moulding sand. If the sand falls out during lifting or turning over, you must start all over again.

In mijn kleinschalige non-ferro gieterij gebruik ik 'n stel eigengemaakte houten vorm­kasten van verschillende af­metingen. Deze zijn alle van hetzelfde ontwerp, dat je hiernaast ziet. De bovenkast heeft op de korte zijden twee tapse pennen. Elk is pasgemaakt tussen twee pennen op de onderkast. Zo wordt de centrering verkregen, zowel in langs- als in dwarsrichting. Om uitzetten of krimpen door vocht te voorkomen, zijn de pennen met parketlak gelakt. De rest van de vormkasten trouwens ook. Op de lange zijden van de bovenkast zijn twee handgrepen gespijkerd, voor het aflichten. Aan de binnenzijden zijn latjes gespijkerd om het vormzand vast te houden. Ik zou ze tegenwoordig overigens wat verder uit elkaar zetten.

een stel eigenbouw houten vormkasten
a set of home-built wooden moulding boxes

In my small-scale non-ferrous foundry I employ a series of home-made wooden moulding boxes of different sizes. These are all to the same design, which is illustrated to the left here. The cope carries two tapering wooden pegs on its short sides. Each fits accurately between two pegs on the drag. In this way, centring of drag and cope is ensured, both along the length and the width. To prevent swelling and shrinking, the wooden pegs are varnished with parquet lacquer. As is the rest of the moulding boxes. Two handles are nailed to the long sides of the cope, for easy (vertical) lifting. Small laths are nailed on the inside, to keep the moulding sand in place. Nowadays, by the way, I would set them a bit further apart.


Stalen vormkasten

Steel moulding boxes

Voor het grotere serie­werk worden natuurlijk standaard stalen vormkasten gebruikt. Een gieterij beschikt meestal over een enorme collectie van dergelijke kasten, in een aantal standaard afmetingen. Voor het grotere werk zien die er uit als de hiernaast getoonde. Voor kleiner en lichter gietwerk worden de vormkasten veelal uit geprofileerd plaatstaal vervaardigd.

Zie je de haken waar­mee onder- en boven­kast op elkaar worden geklemd? Je slaat de haak op de onderkast vast met een hamer. De bovenkast kan nu niet meer opdrijven wanneer het metaal in de vorm wordt gegoten. Alter­natief is, om losse gewichten op de boven­kast zetten, maar dat is véél meer werk.

stalen vormkasten in een ijzergieterij, klaar voor het gieten
steel moulding boxes in an iron foundry, ready for pouring

Naturally standardised steel moulding boxes are employed when larger series have to be cast. A foundry usually possesses an enormous quantity of such moulding boxes, in a variety of standardised dimensions. The boxes applied for large castings generally look like the ones shown at the left here. Moulding boxes for large series of smaller castings are often manufactured of profiled steel sheet.

Did you notice the hooks used here to clamp drag and cope together? The hook is hammered home on the drag with a hammer. So fastened, the cope cannot start to float off when the metal is poured into the mould. Alternatively you can put weights on the cope, but that is much more work.

Thans gebruik ik liever stalen vormkasten. Ze zijn steviger, verbranden niet als je er metaal op morst en ze zijn makke­lijker af te nemen en terug te zetten. Twee stukken ongelijkzijdig hoekstaal en twee gezette plaatjes per kast, dat is al. De omgezette randen houden het vormzand vast. Twee gedraaide paspennen worden in geruimde gaten gesto­ken, diagonaal tegen­over elkaar. Onder- en bovenkast zijn op elkaar pasgemaakt en vormen dus een vaste set.

een stel eigenbouw stalen vormkasten
a set of home-built steel moulding boxes

Nowadays I prefer steel moulding boxes. They are more sturdy, do not burn when you spill metal over them and are easier to lift off and put back together. Two pieces of rolled unequal angle iron and two folded strips for each box, that's all it takes. The folded edges keep the sand in place. Two turned dowel pins are inserted in reamed holes, diagonally placed on opposite sides. Cope and drag are reamed together and thus always must be used as a fixed set.


Verstelbare vormkasten

Adjustable moulding boxes

Uit rationaliteitsoverwegingen wil een gieterij het aantal afmetingen vormkasten graag beperken. In de jaren 1920 werden daartoe de "verstelbare" vormkasten ingevoerd. Hiernaast zie je er eentje, die ik op een foto uit 1923 tegenkwam. De korte wanden zijn met bouten tussen de zijwanden gezet. De lange zijden hebben drie rijen gaatjes, zodat de kasten in vijf stappen ingekort kunnen worden. Tussen de zijwanden zie je een stel los ingezette roosterstaven. Ze maken de gerede gietvorm veel steviger, maar ze zitten soms nogal in de weg bij het vormen. Daarom kon je ze desgewenst weglaten.

verstelbare vormkast, in 1923
adjustable moulding box, in 1923

A foundry usually wants to rationalise operations and decreasing the number of sizes of moulding boxes is a good way to reach that goal. In the 1920s, "adjustable" boxes were introduced. To the left you see one I found on a 1923 photo. The short sides are bolted between the long sides. The latter have three rows of holes at each end, so the boxes can be shortened in five steps. Between the long sides you'll observe a number of loose grid bars. These greatly improve the stability of the finished mould, but they can be quite inconvenient during moulding. So they can be left out at wish.

Omdat het maken van een flink aantal stalen vormkasten van diverse afmetingen toch wel een hoop werk is, heb ik een eigen ontwerp voor een verstelbare vormkast gemaakt. Je vindt dit op onderstaande isometrische CAD-tekening.

Since the construction of a considerable number of steel moulding boxes of various sizes is quite a job, I prepared my own design of adjustable moulding box. You'll find this design on the isometric CAD-drawing given below.

Deze isometrische tekening is in het *.DWF-formaat. Om 'm te bekijken heb je een DWG/DWF-viewer nodig. Heb je die al geïnstalleerd op je PC, klik op de cursieve rode link. Heb je nog géén DWG/DWF-viewer, ga dan naar DEZE pagina om 'm op te halen. Installeer 'm en kom dan hier terug.

Gebruik altijd de "terug"-toets van je browser om van een geopende tekening weer naar deze pagina terug te keren.


This isometric drawing is in the *.DWF-format. To view it, you need a DWG/DWF-viewer. Did you already install one? Simply click the red italic link. If you have not yet got a DWG/DWF-viewer, then go to THIS page to collect one. Install it and return to the present page.

Always use the "back"-button of your browser to return from an opened drawing to this page.


naar de top    naar de top to the top    to the top