Nederlands   English
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de index der artikelen ...                Back to the index of articles ...   

Frans Masereel: beelden uit "De stad"
verschenen 1925

Frans Masereel: images from "De stad" (the town)
published 1925

Frans Masereel (1889-1972) was een bekend Belgische graficus, die bij voorkeur in houtsneden werkte. Zijn opleiding genoot hij aan de Gentse Academie en bij de etser Jules de Bruycker. Hij werkte achtereenvolgens in Londen, Parijs en Genève, later vooral in Frankrijk.

De houtsnede wordt gekenmerkt door sterke contrasten en geringe detaillering. Het is een heel expressief medium, dat (met z'n begrenzingen) zeker ook geschikt is om technische onderwerpen af te beelden. In Masereels beeldroman "De stad" uit 1925, omvattende 100 houtsneden, komen enkele beslist technische voorbeelden voor. Drie ervan toon ik hieronder.

Frans Masereel (1889-1972) was a well-known Belgian graphic artist, who preferred working in wood cuts. He was educated at the Ghent Academy and by the etcher Jules de Bruycker. He worked successively in London, Paris and Geneva, later mostly in France.

The wood cut is characterised by its strong contrasts and low degree of detail. It is a very expressive medium, which (within its limits) is well suited for depicting technical subjects. In Masereel's picture book "De stad" (The town) of 1925, consisting of 100 wood cuts, we find several real technical examples. Below, I show three of them.

Een handzetterij van een dagblad

Aan de zetbokken werken tien­tallen zetters aan het samen­stellen van kranten­pagina's in loden zetletters. Let op het grote venster links, waarmee maximaal geprofiteerd wordt van het natuurlijke buitenlicht. Toch hangt boven elke zetbok een electrische lamp. Om zetfouten zo veel mogelijk te voorkomen is immers een hoog verlichtings­niveau nodig.

De loodzetter was een all-round vakman. Het zetsel werd geheel opgebouwd uit individuele loden letters. De zetter moest daarbij de letter- en woord-spatiëring en de interlinie zelf bepalen. Vooral uitgevulde tekst gaf een hoop werk. Daarbij komt nog dat, zeker bij krantenzetsel, niet alleen platte tekst werd gezet, maar ook koppen en advertenties. In de pagina-opmaak moesten verder (zink) clichés voor afbeeldingen worden opgenomen.

De handzetterij is in de jaren 1930 volledig verdrongen door de opkomst van de Monotype en Linotype letter- en regel-gietmachines.

Handzetterij
Type setting by hand

Hand type setting department of a newspaper

Typesetting of the pages of a daily paper required many typographers. They worked at their type cases, containing the lead type from which every page was composed. Note the large window to the left, which allowed maximum use of natural lighting. Nevertheless, every table has its own electric lamp. To reduce the number of misspellings, a very high level of lighting is required.

The typograph was an allround skilled craftsman. A page was composed of individual lead characters. Both letter and word spacing and interline were determined by the typograph. Particularly aligned text caused a lot of work. In addition, newspaper print does not only contain basic text, but also headings and advertisements. In the page layout, space had to be reserved for (zinc) stereotype blocks for images.

Hand type setting was virtually obliterated in the 1930s by the Monotype and Linotype font casting machines.

Electrische centrale

We zien twee van de in totaal drie eenheden in deze centrale, elk bestaande uit een stoom­turbine (voor) en een direct gekoppelde 3-fase wisselstroom generator (achter). Achter elke generator zien we de spannings­rails naar het schakel­paneel. De stoom­turbines zijn (qua grootte) typerend voor de periode 1915-1920. Tussen elk tweetal opwekkings-eenheden ligt een vide in de machinevloer, waarin een groot vliegwiel is te zien. Dit is van de koelwater­pomp die op de keldervloer, direct naast de pijpen-conden­sors van de turbines, is opgesteld. De condensors zijn recht onder de turbines geplaatst.

Tegen de achterwand is het schakelpaneel te zien, in twee verdiepingen. Hierop meters, schakelaars, waarschuwings­lichten en veiligheden.

In de nok van het gebouw hangt een zware loopkraan.

We zien drie man bedienings­personeel: ééntje aan het poetsen aan een turbinemantel; een ander kijkend naar de koelwaterpomp; de derde zittend op het bordes van het schakelpaneel.

Electrische centrale
Electric power station

Electric power station

We see two of the in all three generating units of this station, each consisting of a steam turbine (front) and a directly-coupled 3-phase alternating current generator (rear). Behind each generator the voltage rails to the switch board can be observed. The steam turbine is of the typical size for the period 1915-1920. In between each pair of generating units there is an opening in the machine floor, in which you can see a large flywheel. This is part of the cooling water pump, which is placed on the cellar floor, directly adjacent to the pipe condensers of the turbines. The condensers are situated directly under the turbines.

At the rear of the building, the switch board is erected, in two storeys. It carries meters, switches, warning lights and safety devices.

A heavy overhead crane runs in the roof of the building.

There are three attendants visible: one polishing the turbine cover; another one looking at the cooling water pump; the third sitting on a chair at the upper switch board.

Heet en zwaar werk

Ik weet (nog) niet precies, wat voor proces hier wordt getoond. Het is heet werk, dat is duidelijk uit het glanzende zweet op de lijven en de grote dampwolken (stoom?) boven de baden. De dampen schijnen niet erg agressief te zijn, want er wordt geen beschermen­de kleding gedragen. De arbeiders lijken in de inhoud van de baden te roeren met lange staven. Zou dit een zout- of zeepziederij kunnen zijn?

Links op de achtergrond een verticale stoompomp. Op de tafel vooraan een zeer grote handschaar, dat duidt op tamelijk zacht materiaal (zeep?).

A hot and heavy job

I do not (yet) know exactly what kind of process is shown here. It is hot work, as will be clear from the shiny sweat on the workers' bodies and the clouds of vapour (steam?) over the baths. The vapour does not seem to be aggressive, as no protective clothing is worn. The workmen seem to be puddling the contents of the baths with long pokers. Could this be a salt or soap boiling works?

Left in the rear, a vertical steam pump. On the table in the front a pair of very large scissors, which seems to indicate rather soft material (soap?).


naar de top    naar de top to the top    to the top