Nederlands   English
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de index der artikelen ...                Back to the index of articles ...   

Wentellagers II

Adequate ondersteuning van verticale draaiende assen is lange tijd een feitelijk onoplosbaar probleem geweest. Neem bijvoorbeeld de spil van een rosmolen. Deze draagt een groot en zwaar (meest houten) rad, het kroonwiel. Boven het rad ligt een trekboom, die door een paard aan het draaien wordt gebracht. Het paard loopt hierbij voortdurend in een cirkel rond. De draaiende beweging wordt van het grote rad afgetakt met behulp van één of meer lopers, meestal uitgevoerd als lantaarnwielen. De vertanding van kroonwiel en lantaarnwielen is in hout geconstrueerd. De verticale spil, koningsspil genoemd, is boven zijdelings opgesloten in een kransstuk. Aan de onderzijde rust hij met een ingezette ijzeren taats op het taatslager.

Rolling bearings II

Adequately supporting vertical rotating shafts has long been a problem for which no real solution was known. Take for instance the central shaft of a horse wheel. This carries a large and heavy (usually wooden) crown wheel. Above the crown wheel lies a runner beam, which is pulled round by a horse. The horse continually walks in a circle. The rotative motion of the crown wheel is taken off with one or two geared runners, smaller wheels usually of the lantern type. The teeth of crownwheel and lantern wheels are made of wood. The vertical rotating post, usually called kingpin, is locked sideways at the top in a ring piece. At the lower end an iron pivot is inserted, running in a thrust bearing.

doorsnede door een rosmolen die twee maalstoelen aandrijft
cross section of a horse wheel driving two sets of mill stones

De ijzeren taats werd vaak bolvormig uitgevoerd; de taatspot waar hij in loopt kreeg dan een daarbij passende uitsparing. Je kunt het lager zo voortdurend met olie gevuld houden. Toch is dit geen erg betrouwbare smering. Door het grote gewicht van koningsspil, kroonwiel en trekboom wordt de olie immers makkelijk uit het lager geperst. De wrijving en slijtage zijn aanzienlijk. Soms werd de taats van een spiraalgroef voorzien, waardoor bij het draaien olie tot in het hart van de lagering werd gedrukt. Zo lang de zaak draaide, werkte dat wel. Maar bij het aanlopen had je hetzelfde probleem. Bedenk dat een koningsspil hooguit 1 à 2 omwentelingen per minuut maakt. Het paard sjokte eerder rond dan dat het stevig aanstapte.

The iron pivot was often made in spherical shape; the bottom plate was then suitably recessed. In this way, the bearing could be kept filled with oil. This is not a very reliable kind of lubrication. The heavy weight of kingpin, crown wheel and running beam tends to drive the oil from underneath the iron pivot. Metallic contact results, with considerable friction and wear. Incidentally, a spiral groove was chiseled in the pivot pin, so that when rotating, oil was forced in till the very heart of the bearing. As long as the wheel was in motion, this worked. But starting up still caused problems. Remember that a horse wheel runs at only 1-2 revolutions per minute. The horse was trudging round rather than stepping out.

Rollen in taatslagers

Rollen kun je prima gebruiken in taatslagers om de wrijving in aanzienlijke mate te verminderen. De lagerconstructie kent enkele bijzondere details.

Rollers in thrust bearings

Rollers are well suited to reduce friction in thrust bearings to some considerable extent. The design of the bearing shows a few peculiarities.

het rollen-taatslager in detail
the roller thrust bearing in detaildriearmige spin waarop de rollen geschoven zijn
three-armed spider carrying the rollers

Aan de onderzijde van de koningsspil is de cilindrische astap C in de spil gestoken. Krimpbanden om de spil zorgen ervoor dat de pen zich niet kan loswerken. De tap heeft trouwens ook nog vleugels, bedoeld om de verbinding werkelijk onwrikbaar te maken. Het zorgvuldig haaks afgewerkte uiteinde van de spil R is afgedekt met een ijzeren kegelvormige kap B B, die gecentreerd is op de astap.

The cylindrical gudgeon pin C is inserted into the lower end of the kingpin and secured with iron bands, shrunk on. To further reduce the danger of the pivot working loose, it is provided with radial wings. In this manner, it is really nearly immovable. The end of the beam R is finished exactly perpendicular and covered with a solid iron cap of conical shape B B, centred on the gudgeon pin.

Een identiek kegellichaam is bevestigd op de onderplaat A A. Tussen beide kegels liggen drie of vier stalen rollen a a. Bij het draaien van de spil wikkelen deze zich keurig af op de onderste kegel. Echte rollende wrijving!

An identical conical body is fixed to the foundation plate A A. Between the two conii run three or four steel rollers a a. When the shaft rotates, these rollers neatly evolve on the lower cone. Real rolling friction!

Als je de slanke conische rollen a a los zou laten, kwam er van deze constructie niets terecht. De rollen zouden in korte tijd naar buiten worden geperst en dan ligt het lager uit elkaar. Ook zouden de rollen makkelijk scheef komen te liggen. Dit alles wordt voorkomen door de rollen op een "spin" te schuiven. Deze is opgebouwd uit een middenring L en drie of vier radiaal naar buiten stekende aseinden n. De rollen draaien om deze aseinden - helaas toch weer enige glijdende wrijving! Het naar buiten bewegen van de rollen wordt voorkomen met een pen dwars door elk aseind. Een ring tussen pen en rol vermindert de wrijving aldaar. De ring L centreert zich middels de boring e op de astap C.

Would you leave the conical rollers free and unfettered, this bearing would not function at all. The rollers would be pressed out in no time resulting in no bearing at all. Also, the rollers could easily run skewed. To prevent these problems, the rollers are put on a "spider". This consists of a central ring L with three or four radial arms n. The rollers rotate around these arms - so you have to accept some sliding friction after all. Any outwards movement is made impossible by collets and cross-keys put through the ends of the arms. The ring L is centered on the gudgeon pin C with its central bore e.


naar de top    naar de top to the top    to the top