Nederlands   This page is only available in Dutch
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriŽle geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de Hoofdpagina ...                Back to the Main page ...   


De Donge-spoorbrug bij Geertruidenberg op de Rijksmonumentenlijst?


      Direct naar:     Titelblad
    Inleiding
    Hoofdstuk A: De Langstraat-spoorweg en de Donge-spoorbrug in hun historische context
    Hoofdstuk B-1: Technische aspecten - de vaste (enkelsporige) aanbrug in detail bezien
    Hoofdstuk B-2: Technische aspecten - de (dubbelsporige) draaibrug in detail bezien
    Hoofdstuk B-3: Technische aspecten - de onderbouw in detail bezien
    Hoofdstuk B-4: Technische aspecten - materialen
  Hoofdstuk D: In welke conditie zijn de overblijfselen?  
  Hoofdstuk E: Welk werk zal nodig zijn voor conservering respectievelijk restauratie?  
  Conclusies en aanbevelingen  
  De CD met documentatie-foto's  

C. Hoe compleet zijn de overblijfselen?


Het ter plaatse ingestelde onderzoek is - gezien de geringe ter beschikking staande tijd (2 weken) - (nog) niet zo grondig geweest als ik wel gewenst zou hebben. Om op de draaipijler of pijler II te komen is onder de huidige omstandigheden een boot onmisbaar, en ook dan is het nog een lastige onderneming die de nodige voorbereiding vergt. Bedenk dat het hele inwendige mechanisme van de draaibrug (spilkoker, lagering, aandrijving) feitelijk alleen bereikbaar is via de luiken in het brugdek. Het brugdek ligt op 5,15 meter + N.A.P., terwijl de waterstand in de Donge fluctueert tussen 0,35 en 0,55 meter + N.A.P. Een hele klim.

Maar - hoewel misschien niet optimaal - het bleek wel degelijk mogelijk om een goede inschatting van de toestand van de Donge-spoorbrug te maken. Ten eerste - de landhoofden zijn beide toegankelijk en begaanbaar. Ten tweede - de verkeersbrug ligt pal ten noorden naast de spoorbrug. Het dek van de verkeersbrug ligt een meter of drie hoger dan dat van de spoorbrug. Je hebt zodoende een fraai panoramisch uitzicht op de spoorbrug. Eťn begrenzing: je kunt van hieruit de zuid≠zijde van de brug niet waarnemen.

Ik heb de brug vastgelegd in een reeks van 116 uiterst gedetailleerde digitale foto's. Ik gebruik een 6 megapixel Ricoh EOS-300 digitale camera met autofocus en zoom-telelens. De foto's meten 3072 ◊ 2048 pixels en ze zijn messcherp. Op een 19" TFT-monitor (1260 bij 1024 pixels) zoom ik in en zie details van de brug die kleiner zijn dan een millimeter - vanaf 20 meter afstand gefotografeerd Ö Het genoemde aantal pixels komt overeen met een klassieke foto≠afdruk op papier van 95 cm bij 75 cm. De foto's kosten niets, want ze worden in de camera op wisbare en dus steeds weer opnieuw te gebruiken flash memory cards opgeslagen. De 116 foto's, samen 472 MB, heb ik (in onbewerkte toestand) op een CD gezet. Ik bekijk ze in datail met het grafische programma Irfanview. Voor een overzicht van de foto's op de CD, zie deze pagina.

Wat is er en wat is er niet?

We wandelen (in gedachten) de spoorbrug af in oostelijke richting.

Het westelijke landhoofd en de aansluiting op de spoordijk

Het laatste stukje spoordijk wordt overwoekerd door jonge bomen, struikgewas en vooral veel brandnetels. De zuidzijde grenst aan een fabrieks≠terrein en is niet toegankelijk. Via de noordzijde is het landhoofd wel bereikbaar. De hardstenen bezetting van de vleugels is compleet, maar de hardstenen afdekplaten op het bovenvlak van de keermuur en de dito lijst zijn verwijderd. Dat is kennelijk gebeurd om het metselwerk een laag of acht hoger op te trekken. Wellicht is er een relatie met de extreem hoogwaterstanden die zich in de afgelopen .jaren op de Donge hebben voorgedaan? De hard≠stenen oplegneuten en dekplaten in de inkassing voor de brug liggen er alle nog.

De westelijke vaste aanbrug

Het eerste wat opvalt als je, bovenop de keermuur staande, de vaste brug opkijkt: de complete brugvloer is verdwenen. Je ziet de hoofdliggers, de dwarsdragers en de langsdragers daartussen, compleet met de hoekijzers waarmee de bielzen werden vastgezet. Geen rails; geen bielzen, geen grenen≠houten loopvloer met geribde ijzeren platen belegd. Je kijkt zo het Donge-water in.

De brugconstructie is verder compleet behouden, er is zelfs meer te zien dan in het Bestek is vermeld. Dat is een gevolg van de reparaties van de oorlogsschade. In 1946 is de in het midden gebroken brug gerepareerd. De stijlen en randen in de middenvelden zijn ter plaatse van breuken hersteld met opgeklonken lapplaten en ingeklonken hoekstalen. Zo zie je goed dat de brug het een en ander heeft meegemaakt. De vier opleggingen zijn compleet.

Het stalen brugtrapje over de zuidelijke hoofdligger, vlak bij pijler I is een latere toevoeging (brug gebruikt als aanlegsteiger) en het is vrijwel door≠geroest. Staal roest veel makkelijker dan welijzer!

Pijler I

Zijn we snel mee klaar: is compleet, inclusief de twee gegoten oplegplaten voor de (ontbrekende) vaste brug.

De oostelijke vaste aanbrug

Zijn we ůůk snel mee klaar: de brug ontbreekt in z'n geheel. Ik heb contact gehad met de Bruggenbank, maar deze overspanning lijkt in hun bestanden (gaan terug tot 1986) niet voor te komen. Het is (nog?) onduidelijk wat er met de verdwenen overspanning gebeurd is. Gesloopt? Hergebruikt? In de jaren 1970 was deze brug beslist nog in redelijke tot goede conditie (altijd licht belast geweest; in 1954 voor het laatst grondig geconserveerd: gemenied en aluminium geverfd).

Bij het ontwikkelen van plannen tot gebruik, restauratie en (her) bestemming moet met de ontbrekende brug rekening worden gehouden. Er zijn verschillende oplossingen denkbaar. Het is een zeer aantrekkelijk idee om de overgebleven overspanning - aangezien die vanwege de conservering vrijwel zeker toch gelicht moet worden - ťťn positie naar het oosten op te schuiven, zodat hij aansluit tegen de draaibrug. Dat verhoogt de ensemble-waarde in aanmerkelijke mate.

Pijler II

Eerst de westzijde. Hier liggen de twee gegoten oplegplaten voor de (ontbrekende) vaste brug nog netjes op hun plaats. Meer was hier niet nodig. Dan de oostzijde. Op de top van de pijler, tegen de gebogen inkassing voor de draaibrug, vinden we de voorzieningen voor de geleiding, het opzetten en het vergrendelen van de draaibrug. De gietijzeren oplegkussens zijn er nog (al is de houten balk waarop ze zijn vastgezet kuis verrot). Ook de geklonken welijzeren bok van het klinkmechanisme is intact aanwezig.

De draaibrug

De draaipijler is compleet. De ingemetselde koningsspil en de tandkrans annex loopring zijn compleet, inclusief de vier wielen die over de loopring rollen. De draaibrug is opengedraaid en derhalve niet opgezet. Met andere woorden, de brug rust met volle gewicht op de koningsspil. Hij is wel vergrendeld op het zuidelijk remmingswerk (hoop ik).

De brugconstructie met vier hoofdliggers en de in het Bestek in detail beschreven dwarsdragers en dwarsschotten is compleet behouden. Aangezien de brug als vanouds op de spil ligt, mag worden aangenomen dat de spilmuts, de hangbouten, de spilkoker, kortom, de gehele brugophanging eveneens compleet aanwezig is.

Het brugdek daarentegen is bepaald niet compleet. Het Bestek schreef bielzen van 7 meter voor, doorlopend over de volle breedte van de brug. De twee sporen (noord en zuid) lagen op deze bielzen en het hele brugvlak was ingedekt met grenen planken op de bielzen. Tussen de rails lagen geribde ijzeren platen. Welnu, de rails van het noordelijk spoor zijn verdwenen. De rails van het zuidelijk spoor zijn wel behouden. Ze zijn voorzien van moderne stalen contrarails in Z-profiel. In plaats van doorlopende bielzen liggen er voor beide sporen bielzen van normale lengte. Deze zijn afgedekt met moderne stalen wafelplaten. Op de naar binnen gekeerde uiteinden van de bielzen zijn in de lengterichting van de brug aan elke zijde over de volle lengte twee houten loopplanken gelegd. Op de (nu) noordelijke helft is het houten brugdek helemaal verdwenen, je kijkt daar zo het Dongewater in. Op de (nu) zuidelijke helft zijn op de zojuist genoemde loopplanken dwarsplanken gelegd met daarop stalen platen. Het merendeel van de dwarsplanken is doorgerot en gebroken; de stalen platen daar rusten in het midden op de dwarsdragers. Een weinig verkwikkende toestand.

Het bewegingswerk - de lieren waarmede de brug werd gedraaid - is in hoofdzaak nog aanwezig. Er mag worden aangenomen, dat de tandwielvertragingen die in ijzeren kasten onder het ter plaatse ijzeren brugdek zijn ondergebracht, compleet behouden zijn. Zo ook de rondsels die in de tandkrans grijpen. Bovendeks zijn de twee lierstaanders aan weerszijden van de geklonken ijzeren tandwielomkasting nog wel aanwezig, maar de deksels zijn er af gesloopt en de assen met de zwengels zijn verdwenen. Vandalisme-preventie. De beide aan de bruguiteinden geplaatste klinkmechanismen voor de vergrendeling van de brug zijn intact aanwezig. De oplegkussens op de draaipijler onder de buitenste hoofdliggers zijn nog aanwezig. Al met al ontbreken er gelukkig geen essentiŽle delen.

Het oorspronkelijke schuilhok voor de brugwachters bij open brug, op het zuidelijk remmingswerk, is uiteraard niet meer voorhanden.

Het oostelijke landhoofd, de zuidvleugel en de aansluiting op de spoordijk

Het oostelijke landhoofd is redelijk toegankelijk en begaanbaar. Vanaf de aansluiting van de spoordijk overwoekert een gemeen doornige vegetatie zo langzamerhand een aardig deel van het bovenvlak van het landhoofd. Het hier te vinden windwerk van het opzettoestel is vrijwel in het groen verdwenen.

Het oorspronkelijke (brede) landhoofd diende zowel voor de spoorbrug als voor de verkeersbrug. Bij de sloop van de oude verkeersbrug en de bouw van de nieuwe (1957-1963) is aan de noordzijde een belangrijk deel van het landhoofd verdwenen. Daar ligt nu een nieuw betonnen exemplaar. Bij de aansluiting daarvan op het overgebleven originele spoorbrug-landhoofd is dit laatste aan de noordzijde enigszins gemodificeerd. De zuidzijde met de basaltmuur als vleugel is echter authentiek. Alle originele hardsteen is aanwezig.

Alle mechanische voorzieningen zijn behouden. Het opzettoestel is compleet, evenals het mechanisme waarmede de oplegkussens onder de hoofdliggers van de brug werden geschoven; de gebogen oplooprail en het klinkmechanisme zijn intact voorhanden.

De remmingswerken

Alle remmingswerken (twee bij de doorvaart tussen pijler I en pijler II; twee bij de doorvaart tussen pijler II en de draaipijler; en een kort exemplaar aan de zuidoostzijde van de draaipijler) zijn hooguit een jaar of dertig oud. Waarschijnlijk dateren ze allemaal van het moment dat men de tweede aanbrug weghaalde om de tweede doorvaart te creŽren. Dat gebeurde op enig moment tussen 1963 en 1979.


      Naar de volgende sectie  

naar de top    naar de top to the top    to the top