Nederlands   This page is only available in Dutch
 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11 

dommekracht / jack

ALEX DEN OUDEN
EINDHOVEN - NEDERLAND

 1024×768
   (min.)
Oude techniek en werktuigbouw,
industriële geschiedenis en archeologie
Historical engineering and technology,
industrial archaeology and history
© AdO 1998 ... 2004

     


      Terug naar de Hoofdpagina ...                Back to the Main page ...   


De Donge-spoorbrug bij Geertruidenberg op de Rijksmonumentenlijst?


      Direct naar:     Titelblad
    Inleiding
    Hoofdstuk A: De Langstraat-spoorweg en de Donge-spoorbrug in hun historische context
    Hoofdstuk B-1: Technische aspecten - de vaste (enkelsporige) aanbrug in detail bezien
    Hoofdstuk B-2: Technische aspecten - de (dubbelsporige) draaibrug in detail bezien
  Hoofdstuk B-4: Technische aspecten - materialen  
  Hoofdstuk C: Hoe compleet zijn de overblijfselen?  
  Hoofdstuk D: In welke conditie zijn de overblijfselen?  
  Hoofdstuk E: Welk werk zal nodig zijn voor conservering respectievelijk restauratie?  
  Conclusies en aanbevelingen  
  De CD met documentatie-foto's  

B-3. Technische aspecten: de onderbouw in detail bezien


Van de Donge-spoorbrug zijn de oorspronkelijke Bestekken voor onderbouw en bovenbouw nog beschikbaar. Deze omvatten (onder meer) een uit­gebreide en gedetailleerde beschrijving van beide bruggen. Ik gebruik deze beschrijving als basis voor de nu volgende analyse.

De onderbouw van de Donge-spoorbrug was deels gecombineerd met die van de er vlak naast liggende verkeersbrug. Beide bruggen hadden namelijk het oostelijke landhoofd gemeen. De pijlers en de westelijke landhoofden waren gescheiden.

Oostelijke landhoofd in oorspronkelijke vorm

Frontaal aanzicht van het oorspronkelijke oostelijke landhoofd en de ondergrond daarvan, links (noord) de verkeersbrug en rechts (zuid) de spoorbrug

Bij de sloop in 1957-1960 van de oude verkeersbrug werd uiteraard de onderbouw hiervan verwijderd. Van het oostelijk landhoofd werd alleen het noordelijk deel gesloopt, het zuidelijk deel - van de spoorbrug - bleef onveranderd gehandhaafd. Op de vrijgekomen plaats werd in 1960-1963 de nieuwe verkeersbrug gelegd. Het nieuwe (betonnen) oostelijke landhoofd hiervan sluit aan tegen het bestaande oostelijke landhoofd van de spoorbrug. Dit is dus nog in oorspronkelijke staat bewaard.

Het oorspronkelijke Bestek voor de onderbouw is nog beschikbaar. Ik gebruik dit als basis voor de nu volgende gegevens.

Doorvaart

dagwijdte tussen:

 

breedte van:

 

westelijke landhoofd en pijler I

29,00 meter

pijler I

2,75 meter

pijler I en pijler II

29,00 meter

pijler II

3,60 meter

pijler II en draaipijler

12,00 meter

draaipijler

7,30 meter

draaipijler en oostelijke landhoofd

12,00 meter

 

 

totale wijdte tussen de landhoofden

96,65 meter

 

 


Bouwwijze

Koningsspil

Het westelijke landhoofd en de pijlers I, II en de draaipijler zijn gefundeerd op betonkisten, die gedragen worden op in­geheide palen. De betonkist is gestort in een gesloten bekisting van ingeheide houten damwandpalen. Het oostelijke landhoofd is gefundeerd op een houten vloer, liggend op kespen op ingeheide palen.

Alle bouwwerken zijn op hun funderingen opgemetseld in gebakken steen. Ze zijn op de geëigende plaatsen versterkt en beschermd met hardstenen blokken, lijsten en dekplaten. In de draaipijler is de gegoten ijzeren spilvoet met stalen spil ingemetseld. Al het in de dag komende metselwerk is onder 1/20 sleping [achterover hellend] opgetrokken. Koppen en hoeken zijn volgens cirkelbogen afgerond. Wanden van inkassingen zijn te lood [verticaal] gemetseld.

Zuidelijke vleugel aan het oostelijke landhoofd

Het oostelijke landhoofd had [in de oorspronkelijke dubbele uitvoering] aan beide zijden terugliggende kwartronde vleugels. De vleugel aan de zuidzijde van de spoorbrug is volledig intact. Hij is (net als het aansluitende landhoofd) gefundeerd op een houten vloer, liggend op kespen op ingeheide palen. De muur is in basalt opgetrokken en met hardstenen dekplaten af­gedekt.

Naast het Bestek zijn ook de tekeningen uit 1885 van de landhoofden en pijlers (als bijlagen bij het Bestek) bewaard gebleven. Ik bied op een afzonderlijke pagina een "fold-out" overzichtstekening aan. Deze toont frontale aanzichten van de twee landhoofden en drie pijlers. De afbeelding is ruim 800 pixels hoog en 4450 pixels breed. Hij is 514 kB groot. Kan je monitor dergelijke afmetingen aan, en zie je niet op tegen enige downloadtijd - of heb je ADSL - haal 'm dan gerust binnen. De tekening is het waard ....

Karakteristieke afmetingen

afmetingen

betonkisten der fundering (binnenwerks)

gemetselde penanten

 

lang

breed

lang

breed

westelijke landhoofd

21,00 meter

5,10 meter

18,85 meter

3,00 meter

pijler I

16,50 meter

5,10 meter

14,12 meter

2,75 meter

pijler II

18,00 meter

5,90 meter

15,58 meter

3,60 meter

draaipijler

          achthoek 9,60 meter

diameter 7,30 meter

oostelijke landhoofd spoorbrug

 

 

12,67 meter

5,00 meter


hoogten en diepten: funderingen

betonkist van het westelijke landhoofd

onderkant van de hoekpalen

8,00 meter - A.P.

onderkant van de damwandpalen

7,00 meter - A.P.

onderkant van de betonlaag

3,50 meter - A.P.

bovenkant van de betonlaag

1,00 meter - A.P.

bovenkant van de damwandpalen vóór afzagen

2,50 meter + A.P.

bovenkant van de damwandpalen na afzagen

1,00 meter - A.P.

bovenkant van de heipalen vóór afzagen

1,30 meter + A.P.

bovenkant van de heipalen na afzagen

3,00 meter - A.P.

betonkisten van de drie pijlers

onderkant van de hoekpalen

9,00 meter - A.P.

onderkant van de damwandpalen

8,00 meter - A.P.

onderkant van de betonlaag

4,50 meter - A.P.

bovenkant van de betonlaag

2,00 meter - A.P.

bovenkant van de damwandpalen vóór afzagen

2,50 meter + A.P.

bovenkant van de damwandpalen na afzagen

2,00 meter - A.P.

bovenkant van de heipalen vóór afzagen

1,30 meter + A.P.

bovenkant van de heipalen na afzagen

4,00 meter - A.P.

fundering van het oostelijke landhoofd

ondervlak sloven

3,60 meter - A.P.

ondervlak kespen

3,35 meter - A.P.

bovenvlak vloer

3,00 meter - A.P.


hoogten en diepten: metselwerken

westelijke landhoofd

aanleg metselwerk

1,00 meter - A.P.

bovenvlak oplegneuten

3,16 meter + A.P.

bovenvlak keermuur

5,20 meter + A.P.

bovenvlak lijst en dekstenen

5,32 meter + A.P.

noordelijke vleugel, hellend bovenvlak, beneden

3,25 meter + A.P.

idem, boven

4,76 meter + A.P.

zuidelijke vleugel, hellend bovenvlak, beneden

3,25 meter + A.P.

idem, boven

4,76 meter + A.P.

pijler I

aanleg metselwerk

2,00 meter - A.P.

bovenvlak oplegneuten

3,00 meter + A.P.

bovenvlak lijst en dekstenen

5,32 meter + A.P.

pijler II

aanleg metselwerk

2,00 meter - A.P.

bovenvlak oplegneuten

3,16 meter + A.P.

bovenvlak keermuur

5,20 meter + A.P.

bovenvlak inkassing voor de draaibrug

3,35 meter + A.P.

bovenvlak lijst en dekstenen

5,32 meter + A.P.

draaipijler

aanleg metselwerk

2,00 meter - A.P.

bovenvlak lijst en dekstenen

3,00 meter + A.P.

oostelijke landhoofd

aanleg metselwerk

3,00 meter - A.P.

bovenvlak inkassing voor de draaibrug

3,15 meter + A.P.

bovenvlak keermuur

5,20 meter + A.P.

bovenvlak lijst en dekstenen

5,32 meter + A.P.


hoek- en damwandpalen, funderingshout

westelijke landhoofd

hoekpalen

32 cm × 32 cm

lang 10,50 meter

damwandpalen

25 cm × 30 - 34 cm

lang 9,50 meter

pijlers

hoekpalen

32 cm × 32 cm

lang 11,50 meter

damwandpalen

25 cm × 30 - 34 cm

lang 10,50 meter

oostelijke landhoofd spoorbrug

sloven

30 × 35 cm

 

kespen

25 × 30 cm

kloosterhouten

20 × 25 cm

damwandplanken

dik 15 cm

vloer

dik 10 cm


Remmings- of beschermingswerken

De vorm van het oorspronkelijke remmingswerk werd (mede) bepaald door de verkeersbrug die even ten noorden van de spoorbrug lag.

Oostzijde (draaipijler)

Aan de zuidzijde had het remmingswerk de destijds voor draaibruggen gebruikelijke vorm: twee evenwijdige rijen met een spitse kop. Op de bovengordingen zijn de geleiderail en het klinkmechanisme voor de draaibrug geplaatst, alsmede een brugwachtershokje. Dit laatste staat zo hoog dat z'n plankier op het brugdek aansluit. Aan de noordzijde zwaaide de draaibrug over de pijler van de verkeersbrug. Hier stond een enkelrijig remmingswerk tussen de draaipijler van de spoorbrug en de vaste pijler van de verkeersbrug. De geleiderail voor de draaibrug ligt op een separate stoel naast de pijler van de verkeersbrug.

Remmingswerk van de draaibrug
Remmingswerk van de draaibrug

Westzijde (pijler II)

Hier volstonden twee enkelrijige remmingswerken: eentje aan de zuidzijde van de brug, de ander tussen de spoorbrug en de verkeersbrug.

N.B. Op het moment dat de ooste­lijke vaste overspanning van de brug is verwijderd (om een extra doorvaart te scheppen) zijn uiteraard ook tussen pijler II en pijler I twee remmingswerken van moderne bouw­wijze geplaatst.

Het westelijke landhoofd, gezien naar het zuidwesten

Westelijke landhoofd


Pijler I, gezien naar het zuidwesten

Pijler I


Pijler II, gezien naar het zuidoosten

Pijler II


Draaipijler, gezien naar het westen

Pijler van de draaibrug


Oostelijke landhoofd, gezien naar het zuidoosten

Oostelijke landhoofd


      Naar de volgende sectie  

naar de top    naar de top to the top    to the top